Wystawa - GDZIEŚ PRZY GRANICY... Pogranicze polsko-ruskie od X do XIV wieku Drukuj Email
piątek, 27 kwietnia 2012 00:00

Gdzieś przy granicy ... W czasach kształtowania się państwowości Polski i Rusi dzieje ich pogranicza to kalejdoskop szybko następujących zmian. Tworzenie i przenoszenie granic oraz napływ i ścieranie się różnych oddziaływań. Zmienne losy tych terenów opisane w starodawnych księgach wielokrotnie omawiano, analizowano i dyskutowano nad ich przebiegiem. Jednak nie zawsze uczone dysputy dawały jednoznaczne wyniki. Dla archeologów najważniejszą kroniką tych terenów są ślady utrwalone w ziemi.

27 kwietnia br. w piwnicach Muzeum odbyło się uroczyste otwarcie nowej wystawy czasowej pt. "GDZIEŚ PRZY GRANICY... Pogranicze polsko-ruskie od X do XIV wieku". Prezentowana ekspozycja ukazuje trudny i burzliwy okres kształtowania się polskiej państwowości na wschodnich rubieżach, z niezwykłą mozaiką rodzimych tradycji przeplatających się z odmiennymi obyczajami i śladem różnorodnych oddziaływań kulturowych i etnicznych.

Pokazywane na wystawie eksponaty pochodzą przede wszystkim z prac wykopaliskowych na kilku ważnych stanowiskach archeologicznych. Są wśród nich zabytki z Czermna, Gródka, Chełma czy Lubaczowa, ale także z wielu innych mniej znanych, a równie ważnych dla archeologii wczesnego średniowiecza miejsc. Zabytki te, pochodzące ze zbiorów instytucji naukowych, muzealnych oraz prywatnych, są cennym źródłem wiedzy o wielu dziedzinach życia i świadectwem różnych zdarzeń omawianych w wielu opracowaniach i artykułach naukowych.

Na szeroką skalę badania archeologiczne rozpoczęto w połowie XX w. w podhrubieszowskim Gródku. Niejednokrotnie spektakularne odkrycia od wielu lat pozwalają na odtworzenie nie tylko ważnych wydarzeń politycznych i militarnych. Ukazują także codzienne życie ówczesnych mieszkańców tych ziem, ich zmagania z naturą zdobywaniu pożywienia, rozwój wielu technik i umiejętności rękodzielniczych, a nawet tajemnice wiary.

W okresie od X-XIII wieku m.in. tereny Roztocza i Kotliny Hrubieszowskiej wchodziły w skład tzw. "Grodów Czerwieńskich". Do dziś charakteryzują się one pozostałościami po gęstej sieci średniowiecznych grodzisk i bezustannie pobudzają naszą wyobraźnię.

Gródek nad Bugiem, nazywany "Zamczyskiem", położony jest przy ujściu Huczwy do Bugu. Jego pozostałości do dziś prezentują się niezwykle atrakcyjnie. Potężne grodzisko góruje nad rozległą doliną Bugu i Huczwy. We wczesnym średniowieczu główny obiekt w Gródku zajmował ok. 0,5 hektara, a razem z zespołem związanych z nim osad 15 hektarów. W niektórych źródłach pisanych Gródek nad Bugiem wiązany był z grodem Wołyń, od którego nazwę przejął rozległy obszar polsko-ruskiego pogranicza. Gródek przez długi czas, od XI do XIII stulecia znajdował się w centrum zawiłych wydarzeń natury polityczno-militarnej. Był to ważny gród strategiczny, który strzegł przeprawy przez Bug w burzliwym okresie wypraw przeciw koczowniczym Połowcom, walk wewnętrznych na Rusi i dynastycznych sporów powodujących obce interwencje. To w tym miejscu (zwanym do dziś "Królewskim Kątem") Bolesław Chrobry w 1018 roku zdecydował się na przeprawę przez Bug w marszu na Kijów. Ostatnie wzmianki o grodzie pochodzą z połowy XIII wieku i mówią o zniszczeniu go przez najazd Mongołów. Niewykluczone jest również, że władający wówczas Grodami Czerwieńskimi książęta halicko włodzimierscy zniszczyli własne umocnienia na rozkaz tatarskiego wodza. Zabytki pozyskane podczas wykopalisk w Gródku świadczą o jego ważnej roli na terenie pogranicza nie tylko jako grodu o charakterze militarnym, ale także osadniczym i rzemieślniczym.

Zabytki prezentowane na wystawie pochodzą ze zbiorów: Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza w Chełmie, Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie, Muzeum Regionalnego im. dr Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim, Muzeum Kresów w Lubaczowie, Muzeum Zamojskiego w Zamościu i kolekcji prywatnych.